ธัมโมวาทโดยพระอาจารย์ยันตระ อมโร รู้เงื่อนไขตามความเป็นจริง ขณะที่เราแสวงหาสิ่งใดก็ตามที่เราได้มีเป็นนั้น เมื่อยามได้ตามที่เรามุ่งหวังเราอาจจะสบายใจ เมื่อไม่เป็นไปตามที่มุ่งหวัง เราอาจจะไม่สบายใจ นั่นแสดงว่า เรายุ่งหรือเราวุ่นวายใจเนื่องจากเราไม่ฉลาด แต่คนหนึ่งเมื่อไม่ได้ก็ถือว่าเป็นเรื่องธรรมดาที่ได้มีเป็นแล้ว แม้เกิดการเปลี่ยนแปลงก็ไม่วุ่นวายใจ คนนั้นเรียกว่า รู้เงื่อนไขความเป็นจริง การทำบุญกุศลมีโดยย่อได้ 2 อย่าง วัฏกุศล 1 วิวัฏกุศล 1 อันแรกแปลว่า กุศลที่ทำแล้วเพื่อมาเกิดอีก ปรารถนามาเวียนว่ายตายเกิดอีกเพื่อจะได้มี�ความสุข ความเจริญอย่างโลกมนุษย์ก็ดี สวรรค์ก็ดี ปรารถนาไปเกิดอีก แต่กุศลประการหลังนั้น แปลว่าทำแล้วปรารถนาถึงนิพพาน

ธัมโมวาทโดยพระอาจารย์ยันตระ อมโร เมตตาทำให้มีศีล เมื่อมีเมตตา มีใจรักผู้อื่น ศีลก็มีตามมา ถ้าเรารักผู้อื่น เราเมตตาต่อผู้อื่นแล้ว เราจะไปทำ�ปาณาได้อย่างไร เมื่อเรารักเมตตาผู้อื่น เราจะไปทำอทินนาได้อย่างไร เราจะไปฆ่าเบียดเบียนเขา �จะไปลักไปโกงเขาได้อย่างไร เมื่อเรามีความรักเมตตาผู้อื่น เราจะผิดศีลข้อสามได้อย่างไร เราจะไปผิดลูกภรรยาสามีเขาได้อย่างไร ไปคบชู้สู่สาวก็ไม่ได้นะ ถ้าเรามีความรักเมตตา เราจะไปดื่มน้ำเมา ของเมาซึ่งนำความเดือดร้อนแก่ผู้อื่นได้อย่างไร เมื่อเราเมตตาตนเอง เมตตาผู้อื่น ก็แสดงว่าเราประพฤติธรรมนั่นเอง

จิตอิสสระ จิตนี้มันยึดถือมานับยาวนาน เพราะเราไม่ได้น้อมพิจารณาเสียนานเหลือเกิน เพราะฉะนั้นการที่จะปล่อยได้วางได้ หรือเข้าถึงนั้น จึงเป็นทางที่ไม่ใกล้ และเป็นทางที่ทุรกันดารพอสมควร มีวิธีเดียวคือต้องเจริญด้วยมัชฌิมาปฏิปทา อันมีสติเข้าไปกำหนดระลึกรู้อยู่ มีสมาธิเป็นแกนเป็นประธาน มีสัมมาทิฏฐิเป็นผู้นำ เมื่อใดจิตปล่อยวาง สละ ละวางจริง ตัวก็หายหมด มีแต่สภาพรู้ตื่นเบิกบานเป็นปรกติอยู่ จิตคอยดูกายก็ดี ดูเวทนาก็ดี มันละวางได้ ยืนอยู่เหนือสิ่งนั้น อ่านออก บอกได้ ใช้เป็น ใช้ดี มีความอิสระ เป็นปรกติ

ธัมโมวาทโดยพระอาจารย์ยันตระ อมโร วิญญาณเปล่า สังขารเปล่า ถ้าเราไม่ยึดแล้ว สังขารก็เป็นสังขารเปล่า เวทนาก็เวทนาเปล่า แม้รูปเบื้องต้นก็เป็นรูปเปล่า เวทนาเปล่า สัญญาเปล่า วิญญาณเปล่า นี้เป็นอย่างไรเล่า คือมีความไม่ผูกไม่ยึด มีเปล่า ๆ นั่นเอง รูปจะแก่ จะเจ็บ จะตาย ก็เรื่องของรูป จะมีอาการเป็นอย่างไร ลักษณะอย่างไร ใจไม่รุ่มร้อน แต่ถ้ายังอยู่ก็ประทังรักษาเลี้ยงดูรูปไว้ทำหน้าที่ ไม่ใช่ถึงขนาดที่เกลียดว่ารูปนี้ไม่ใช่รูปของเราก็ไม่อาบน้ำ ไม่กินอาหาร ไม่ทำความสะอาด ไม่ดูแล ไม่รักษา ลักษณะของการประพฤติธรรม เราทำทุกอย่างโดยหน้าที่ แต่อย่าเมาหลงเท่านั้น พระพุทธเจ้านั้นสอนให้ใช้สมมติตามส่วนตามสมควรแต่อย่าติดสมมติ

ธัมโมวาทโดยพระอาจารย์ยันตระ อมโร เมตตาทำให้มีศีล เมื่อมีเมตตา มีใจรักผู้อื่น ศีลก็มีตามมา ถ้าเรารักผู้อื่น เราเมตตาต่อผู้อื่นแล้ว เราจะไปทำ�ปาณาได้อย่างไร เมื่อเรารักเมตตาผู้อื่น เราจะไปทำอทินนาได้อย่างไร เราจะไปฆ่าเบียดเบียนเขา �จะไปลักไปโกงเขาได้อย่างไร เมื่อเรามีความรักเมตตาผู้อื่น เราจะผิดศีลข้อสามได้อย่างไร เราจะไปผิดลูกภรรยาสามีเขาได้อย่างไร ไปคบชู้สู่สาวก็ไม่ได้นะ ถ้าเรามีความรักเมตตา เราจะไปดื่มน้ำเมา ของเมาซึ่งนำความเดือดร้อนแก่ผู้อื่นได้อย่างไร เมื่อเราเมตตาตนเอง เมตตาผู้อื่น ก็แสดงว่าเราประพฤติธรรมนั่นเอง

ธัมโมวาทโดยพระอาจารย์ยันตระ อมโร ทำไมใจดีกว่าดีใจ ใจดี ดีกว่าดีใจ เราจะต้องเห็นสิ่งที่ถูกต้องและน้อมมาปฏิบัติ ดีกว่าถูกใจ ถ้าถูกใจมันอาจมีผิดใจอีก เราต้องทำสิ่งที่ถูกต้อง ถึงจะต้องฝืนหน่อย บางครั้งเรื่องถูกต้องมันเป็นเรื่องจริงรู้สึกฝืด ๆ มันเป็นเรื่องไม่ถูกกิเลส เช่นมันจะต้องฝืนใจ ถ้าเขาทำอะไรที่ไม่ถูกหรือพูดดี ๆ กับเขาแต่มันต้องฝืน บางทีเราแผ่เมตตา แผ่ไม่ค่อยออก เราก็ต้องฝืนดีกว่าที่เราไปโมโหเขา เราต้องเจริญนึกถึงความเป็นผู้ร่วมทุกข์ เกิด แก่ เจ็บ ตาย ด้วยกันทั้งหมดทั้งสิ้น อย่างไรเราก็ควรทำใจของเราให้คุณธรรมของเราดีขึ้น ให้สูงขึ้น เปี่ยมขึ้น ใจของเราได้มีความอิสระสูงขึ้นเป็นมนุษย์แท้อย่างสมบูรณ์ขึ้น จะได้เป็นที่พึ่งของตนเอง เป็นที่พึ่งของคนอื่น คนใจดีหน้าผ่องใส สมองโปร่ง อารมณ์เย็น เย็นเยือกนาน ๆ สุขุม ความจำดีแล้ว ปัญญาดี เพราะอารมณ์ดี